Slachtoffers

De bezetter, onder aanvoering van de Höhere SS- und Polizeiführer Hanns Albin Rauter, reageerde met harde hand op de stakingen. Er moesten doden vallen, in heel Nederland stierven 200 mensen. Tachtig stakers werden standrechtelijk geëxecuteerd, hun namen werden op plakkaten bekendgemaakt. Daarnaast vielen 95 doden en 400 zwaargewonden door beschietingen door de bezetters op de stakers en als gevolg van uitputting in strafkampen. Van vijftig slachtoffers is tot de dag van vandaag onbekend waar hun lichamen rusten. In dat opzicht duurt de terreur van toen nog steeds voort.

Van enkele slachtoffers volgt hieronder een korte biografische schets. Vergelijkbare schetsen van andere personen volgen mettertijd.

Wie waren zij?

Frederik Martinus Loep

Frederik Martinus Loep (1906 – 1943)

Frits Loep was bedrijfsleider bij de fabriek Gebr. Stork en Co. NV. Hij werd door de Duitse bezetter beschouwd als één van de aanstichters van de staking in Hengelo. Het was duidelijk dat er een schuldige aangewezen moest worden. De eerste SS-rechter wilde hem onschuldig verklaren. Daarmee was Rauter het niet eens, zodat de eerste rechter door een andere werd vervangen. Loep moest dus dood, er moest iemand uit de Storkleiding voor het vuurpeloton. Op 4 mei werd hij doodgeschoten. Volgens de bekendmaking was dit omdat hij “door passief gedrag de staking bewust en gewild [had] gesteund”.

Jan Eisenga

Jan Eisenga, geboren 1908

Als onderwijzer van de lagere school in Gorredijk wilde hij de school gesloten houden na de vakantie. In de avond van 3 mei werd hij gearresteerd en overgebracht naar het Oud Burger Weeshuis in Leeuwarden. Een dag later werd hij ter dood veroordeeld. Op 5 mei werd hij bij het Kalverdijkje ten noorden van Leeuwarden gefusilleerd.

Jan Eisenga en Harm Bos uit het Drentse Elp op weg naar de plaats waar ze op 5 mei werden geëxecuteerd.
Bron: Stichting Oorlogs- en Verzetscentrum Groningen
Bron: Foto P. Huizinga, Groninger Archieven/OVCG

Grietje Dekker (links) geboren 1918

Vrouwen zouden volgens Rauter echter gespaard worden. Die belofte breken de Nazi’s niettemin snel. Op 1 mei wordt Grietje Dekker (24) uit het Groningse Musselkanaal op haar verlovingsdag door de Ordnungspolizei neergeschoten. Onder het mom van ‘de orde te herstellen’, schiet de politie wild om zich heen. Grietje wordt in haar buik geraakt door een kogel. 

De huisarts ziet dat de verwonding zeer ernstig is en hij wil haar onmiddellijk naar het ziekenhuis brengen. De Ordnungspolizei geeft daar geen toestemming voor. Omdat de arts aandringt, zeggen de agenten dat zij haar wel naar het ziekenhuis rijden. Grietje wordt in een overvalwagen gelegd en de politie rijdt het dorp uit. Even later stoppen ze en leggen de zwaargewonde vrouw in de berm en schieten een paar keer in haar hoofd en nemen het lichaam mee en begraven het op een onbekende locatie.

 

De eerste geëxecuteerde ‘staker’

Jogchum van Zwol

Jogchum van Zwol

De eerste executie van een ‘staker’. Rond het middaguur van vrijdag 30 april vertrekt Jogchum met twee dorpsgenoten vanuit hun woonplaats Leens in Groningen naar Winsum. Het zijn jongens die uit nieuwsgierigheid naar de staking komen kijken. Rond 14.00 uur stoppen een auto en een overvalwagen met zwaar bewapende leden van de Duitse Ordepolitie en houden de jongens aan. Zij vinden bij Jogchum een boksbeugel in zijn zak. De politiemannen laten zijn twee vrienden gaan maar duwen Jogchum in de overvalwagen en nemen hem mee naar Groningen. Daar wordt hij opgesloten. De volgende dag, als het Standrecht in werking treedt, wordt hij verhoord en ter dood veroordeeld vanwege verboden wapenbezit. Op 1 mei wordt hij om 21.10 gefusilleerd op de schietbaan van een Groningse kazerne.

Provincie Overijssel

Antoon Haselbekke

Antoon Haselbekke

De bedrijfsleider van een distributiekantoor Antoon Haselbekke, is zich absoluut niet bewust van het gevaar dat hij loopt als hij wordt opgepakt. Terwijl zijn personeel staakt, blijft hij als enige op het distributiekantoor. “Gaan jullie maar naar huis. Ik blijf hier zitten, wat er ook van kan komen”, zegt hij. ’s Middags komt er een man op het kantoor om bonnen voor schoenen op te halen voor freule Von Bönninghausen. Omdat niemand werkt, moet de man zonder bonnen naar huis. Hij vertelt dit aan de freule voor wie hij werkt. Zij wordt zo boos dat ze de Sicherheitsdienst (SD) belt. Nog diezelfde middag verschijnen er twee politieagenten op het kantoor. Antoon wordt gearresteerd. Hij mag nog even mee naar het huis van zijn ouders om zich te verkleden en afscheid te nemen. Onderweg laten de agenten indirect weten dat zij geen toezicht zullen houden tijdens dat verkleden en dat hij kan vluchten. Overtuigd van zijn onschuld deelt hij bij het afscheid van zijn ouders, broers en zussen mee: “Ik bin d’r zo wier”. Haselbekke wordt op een onbekende plek gefusilleerd en begraven en zijn lichaam is nooit meer teruggevonden.

Berend Trip

Berend Trip

De 25-jarige landbouwer Berend Trip uit het Drentse Nieuw-Buinen. Trip heeft op 29 april op bevlogen wijze 400 mensen toegesproken om mee te staken. Een aanwezige dorpsgenoot verraadt Berend. Op dat moment is het Standrecht nog niet bekend in het dorp. Tijdens de tweede stakingsdag drinken Berend Trip, zijn moeder en zeventienjarig zusje ’s morgens na de kerkdienst koffie als twee Duitsers en twee NSB’ers de boerderij binnenstormen. Berend vlucht meteen. De Duitsers vinden Berend, hij wordt geslagen en gearresteerd. Zijn lichaam is nooit meer teruggevonden.

André en Wim van der Veer

Als André van der Veer voortijdig stopt met zijn studie op het Canisiuscollege in Nijmegen, helpt hij de zaak van zijn vader met het repareren van vulpennen. In de zaak van hun vader drukte hij illegale pamfletten. Dat doet hij samen met zijn broer Wim en met zijn oud-studiegenoot Toon Fredericks. Ook verspreiden ze illegale bladen. Zij worden op 30 april gearresteerd als Nazi’s een stapel oproepen voor de staking in de drukkerij vinden. Zij worden op 2 mei in Hengelo ter dood veroordeeld. En de volgende dag gebeurt dit daadwerkelijk waarschijnlijk ergens in het bos tussen Hengelo en Delden. Hun lichamen zijn nooit gevonden. 

Lijst van alle overledenen/vermisten als gevolg van de April-meistaking 1943

A

  • Herman Adema (66) uit Dokkum 
  • Johannes Hendrik Asbroek (37) uit Haaksbergen
  • Berend Assies (29) uit Veenhuizen

B

  • Harm Bakker (26) uit Steenbergen
  • Willem Barends (29) uit Haaksbergen
  • Willem van Beek (36) uit Eindhoven
  • Tiem van Bergen (20) uit Roden
  • Jan Willem de Blaeij (28) uit Hardinxveld
  • Hendrik Blank (54) uit Krommenie
  • Anne de Boer (35) uit Appelscha
  • Hendrikus Wilhelmus Bouwman (41) uit Rotterdam
  • Johannes Leendert Cornelis Boogerd (36) uit Roermond
  • Jouke Bootsma (39) uit Lemmer
  • C.W. de Bok uit Rotterdam
  • Bernhard Hendrik Bos (20) uit Haaksbergen
  • Harm Bos (23) uit Elp
  • Martinus Antonius Marie Bouman (43) uit Roermond
  • H. Bouman uit Den Haag
  • Cornelis Brasser (50) uit Borne
  • Leendert Theodorus Brouwer (35) uit Maastricht
  • Melle Bruinsma (19) uit Appelscha
  • Antonius Bijman (31) uit Wamel
  • Gerrit Buwalda (32) uit Ostwedde

C

  • Teunis Campagne (47) uit Tiel

D

  • D. Davelaar uit Amersfoort
  • Grietje Dekker (24) uit Musselkanaal
  • Geert Jan Diertens (19) uit De Haar (Marum)
  • Jantje Dijkstra (27) uit Drachten
  • Pouwel Dijkstra (55) uit Oosterbeek
  • Karst Doornbosch (24) uit De Haar (Marum)
  • Jan Doornbosch (21) uit De Haar (Marum)
  • G.H. ten Donkelaar uit Enschede
  • J.B.H. ten Donkelaar uit Enschede

E

  • F.W.A. van Eeden uit Utrecht
  • H. Eilander (27) uit Heerde
  • Jan Gerrit Eilers (32) uit Eindhoven
  • Jan Eisenga (35) uit Gorredijk
  • W. Van der Elst uit Almelo
  • Jonas Elzinga (38) uit Noord-Bergum
  • Cornelis Johannes van Emmerloot (34) uit Wamel
  • W. Emmens, Nieuw-Amsterdam

F

  • Antonius Lambertus Fredericks (22) uit Nijmegen
  • Dirk Fokkens (25) uit Niawier

G

  • Johan Hendrik Geuvers (21) uit Haaksbergen
  • Johannes Cornelis Wilhelmus Gielen (36) uit Eindhoven
  • Cornelis van der Giessen (38) uit Hardinxveld
  • Johannes Glas (24) uit Dokkum
  • K. Gorter, Nieuw-Amsterdam
  • Jacob de Groot (24) uit Kinderdijk

H

  • Andries Hartholt (63) uit De Haar (Marum)
  • Dirk Hartholt (27) Uit De Haar (Marum)
  • Albert Hartholt (26) uit De Haar (Marum)
  • Hendrik Hartholt (17) uit De Haar (Marum)
  • S. Heideman uit Enschede
  • Theodorus Sander Hendrikse (36) uit Beverwijk
  • Antonius Hermanus Haselbekke uit Tubbergen
  • Lambertus Wilhelmus Hendriks (33) uit Beneden-Leeuwen
  • Gerrit Jan Holterman (17) uit Haaksbergen
  • Wilhelmus Adrianus Hommel (50) uit Den Haag
  • H. Horstmann uit Maastricht
  • Pieter Houtkooper (45) uit Beverwijk

I

  • Gerrit Imbos (21) uit Foxhol


J

  • Johannes Hendrikus Jansen (48) uit Almelo
  • Eeuwe de Jong (41) uit De Haar (Marum)


K

  • Gerardus Marinus van Kampen (24) uit Boven-Leeuwen
  • Peter Jan Hendrik Kempen (19) uit Eindhoven
  • J.L. Kemper uit Den Haag
  • J. Kerssemakers uit Utrecht
  • Jitze Kiewiet (21) uit Appelscha
  • Eisso Kleefman (50) uit Woudbloem
  • Hermanus Kleefman (48) uit Scharmer
  • Jan Kleefsman (28) uit Oosterbeek
  • Cornelis Willem Knipscheer (29) uit Arnhem
  • Cornelis Willem de Kok (53) uit Sliedrecht
  • L. Kootstra uit Schelluinen
  • H.J. Kroeze (42) uit Heerde

L

  • Cornelis Leemstra
  • Johan van Lemmeren (42) uit Krommenie 
  • Obbe Leininga (80) uit Sappemeer
  • Johannes Antonius van Lemmeren (40) uit Krommenie
  • Frederik Martinus Loep (36) uit Hengelo (OV)
  • Dirk Loeve (23) uit Hardinxveld
  • Cornelis Luinstra (19) uit Warfstermolen


M

  • H.F.J. de Mari uit Utrecht
  • Hendrikus Hendrik van der Meer (32)
  • Henri Charles Munter (43) uit Heveadorp


N

  • Marinus Gerardus Neurdenburg (39) uit Borne
  • Nicolaas van Nieuwkoop (30) uit Velsen
  • Paulinus Nieuwold (41) uit Kolham
  • Herman Pieter de Noo (56) uit Velsen-IJmuiden


O

  • Johannes van Oene (37) uit IJsselmuiden
  • Jan Oltwater (62) uit Haaksbergen


P

  • Bartus Pessink (38) uit Velp
  • Gerrit Peters (45) uit Driel
  • Hendrik Proper (42) uit Vaassen
  • Fokke Polet (32) uit Noordbergum
  • Jan Postema (44) uit Roden

Q

  • Jacques Matheus Josephus Quaedvlieg (26) uit Oosterbeek


R

  • Raper uit Amsterdam
  • Barteld Remerij (26) uit Sneek
  • Pieter Riemersma (23) uit Opeinde
  • Friedrich Ludwig van de Riet (28) uit Heemstede
  • Willem Antonie van Rossum (19) uit Groningen
  • Theodorus Rijkhoff  (28) uit Krommenie
  • Gerben Ronner (20) uit Dokkum
  • Wilhelm van Rossum
  • Pieter Ruyters (50) uit Heer

S

  • Wilhelmus Theodorus Johannes van Sark (29) uit Haaksbergen
  • Reinier Savelsberg (48) uit Heerlerheide
  • J.F.J. Schamp uit Amsterdam
  • J.W. Schouten uit Utrecht
  • H. Strating uit Haarlem
  • Andries Sikkinga (29) uit Marum
  • Wouter Slob (24) uit Giessen-Nieuwkerk
  • M. Slort uit Nijkerk
  • H. Slotboom uit  Enschede
  • Jan Smid (23) uit Munnekeburen
  • Willem Johannes Smit (22) uit Kinderdijk
  • T.A. Smulders uit Den Bosch
  • Sjoukje Stel (31) uit Buitenpost
  • Hendrik Marinus Strating (48) uit Velsen-IJmuiden
  • J.B.J. Steinmeyer uit Enschede


T

  • Mijnardus Jacobus Tempelaars (38) uit Heerlerheide
  • Egbert Thoma (26) uit Woudbloem
  • Rienold Terpstra (29) uit Doezum
  • Jan Tjalkens (41) uit Velp
  • Servatius Hendricus Toussaint (28) uit Amstenrade
  • W. Top uit Grotegast
  • Berend Trip (25) uit Nieuw Buinen
  • Eiber Thoma

V

  • Gerrit van der Vaart (20) uit De Haar (Marum)
  • H.W. Varvik uit Hengelo
  • Luitjen Jelmer van der Veen (36) uit Groningen
  • Andreas Emanuel van der Veer (21) uit Nijmegen
  • Wilhelmus Andreas van der Veer (24) uit Nijmegen
  • P.H. Verheul uit Den Haag
  • Arie Leender Verhoef (25) uit Giessen-Nieuwkerk
  • Petrus Jacobus Verhoeven (32) uit Eindhoven
  • J.W. Vermeulen uit Vught
  • Jochum Adam Versteeg (36) uit Arnhem
  • Dirk Willem van Vreeswijk (35) 
  • Willem de Vries (10) uit Opeinde
  • Bouke de Vries (35) uit Oudega-West
  • H.J. Vroom uit Vught


W

  • Hendrik Joannes Gerardus Waanders (50) uit Vught
  • Sibbele de Wal (34) uit De Haar (Marum)
  • Johannes Antonius Walraven (31) uit Beneden-Leeuwen
  • Willem George Frederik Weimar (32) uit Arnhem
  • Gerardus Werts (34) uit Eindhoven
  • Hermen Jan van Werven (33) uit Vaassen
  • Harm Wessels (25) uit Onstwedde
  • G.J. Weyenborg uit Hengelo
  • Uitze van der Wier (25) uit De Haar (Marum)
  • Jelle van der Wier (22) uit De Haar (Marum)
  • Steven van der Wier (13) uit De Haar (Marum)
  • Gerard Wiersma (38) uit Krommenie
  • Broer de Witte (19) uit Workum
  • Antonius Bernardus Wijlens (39) uit Haaksbergen
  • Freerk Wijma (35) uit Suameer
  • Antonius Wilhelmus Wijmans (31) uit Wamel
  • Jacob Wijker (49) uit Velsen-IJmuiden
  • J. Wirfen uit Amsterdam

Z

  • Simon van Zandvliet (27) uit Kerkwijk
  • Dirk van Zetten (31)
  • Jouke Zijlstra (73) uit Dokkum
  • Jogchum van Zwol (20) uit Leens

Later overleden in straf- of concentratiekampen:

  • An Brendel uit Nijmegen
  • Gezinus Enting (20) uit Eext
  • Ate Faber (50) uit Hoogkerk
  • Simon Frankruijter (54) uit Groningen
  • Albert Harkema (58) uit Aduard
  • Harm Roelf Ots (25) uit Boven-Pekela
  • Reinder Kampin (42) uit Eext
  • Wieger Rekker (52) uit Berlikum
  • Jan Roothaan uit Nijmegen
  • Willem Scholten (37) uit Oudehaske
  • Keimpe de Vries (25) uit Niawier
  • Gerrit van der Werf (29) uit Bedum
  • Marten Woudstra (32) uit Groningen
  • Jan Zuidema (59) uit Groningen
  • Berend Kornelis Vriezema (38) uit Bedum
  • Lute Huizing (57) uit Eext